ในขณะที่ตัวเลขผู้ป่วยโควิดเพิ่มสูงขึ้นเรื่อยๆ ทั่วโลก ข่าวการกลายพันธุ์ของไวรัสเริ่มรุนแรงขึ้น วัคซีนโควิดจึงเปรียบเสมือนความหวังที่ทุกคนจะกลับมาใช้ชีวิตปกติ แต่ใครจะรู้บ้างว่า กว่าจะได้วัคซีนโควิดนั้น อาจต้องแลกมาด้วยชีวิตของฉลามเป็นจำนวนมาก!
อย่าเพิ่งสงสัยว่าวัคซีนโควิดและฉลามเกี่ยวพันกันได้อย่างไร ยังไม่มีรายงานว่าฉลามติดโรคโควิดได้
แต่ภายในตับของฉลามมีสารที่เรียกว่า สควาลีน (squalene) ที่มีความบริสุทธิ์สูงที่เข้มข้นที่สุด มีหน้าที่ช่วยในการลอยตัวของฉลาม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปลาฉลามที่อาศัยอยู่ในน้ำลึก
มนุษย์ได้นำสควาลีนมาใช้เป็นส่วนประกอบของการผลิตเครื่องสำอาง และนำมาใช้เป็นตัวกระตุ้นในวัคซีนที่เรียกว่า adjuvant ซึ่งช่วยเพิ่มระบบภูมิคุ้มกันและทำให้วัคซีนมีประสิทธิภาพมากขึ้นในวัคซีนหลายชนิด เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่
จะว่าไปแล้วนับเป็นโชคดีของฉลามอยู่บ้าง เพราะวัคซีนที่พัฒนาสำเร็จแล้วและสามารถขายในท้องตลาดจาก Pfizer และ Moderna ไม่ได้นำเอาสควาลีนมาใช้เป็นส่วนประกอบ แต่ก็มีตัวเลขยืนยันว่ามีบริษัทอย่างน้อย 5 ใน 202 แห่งที่กำลังพัฒนาวัคซีน มีการใช้สควาลีน
ขณะนี้มียอดผู้เสียชีวิตจากโควิดประมาณ 1.8 ล้านราย (ข้อมูลเมื่อวันที่ 1 มค. 64) แต่มีฉลามกว่า 3 ล้านตัว ถูกจับเพื่อเอาสควาลีนในแต่ละปี
เปรียบเทียบดูแล้วตัวเลขของผู้เสียชีวิตด้วยโควิดยังไม่มากเท่าชีวิตของฉลามที่ต้องเสียไปเพื่อแลกกับชีวิตรอดของมนุษย์ (ไม่รวมการล่าฉลามเพื่อเอาครีบหรือเนื้อที่มากกว่านี้อีกหลายเท่าตัว) ปัจจุบันประชากรมนุษย์มีราว 7,800 ล้านคน
หากความต้องการสควาลีนมาเพื่อผลิตวัคซีนโควิดเพิ่มขึ้น ไม่มีใครรู้ว่าเราต้องสูญเสียชีวิตฉลามเพิ่มอีกสักกี่ตัว
ในช่วงเวลาที่ยากลำบากของมนุษย์ที่ต้องการเอาตัวรอด หากจะขอให้ลดการเบียดเบียนสิ่งมีชีวิตอื่น คงเป็นเรื่องที่คนทั่วไปอาจไม่สนใจ แต่สิ่งที่น่าจะทำได้ คือ หาทางเลือกทดแทนสควาลีนจากสารอื่น เพื่อที่เราจะได้ไม่ต้องใช้ผลิตภัณฑ์จากฉลามอีกต่อไป มีงานวิจัยว่าสควาลีนเจอได้ในพืช เช่น เปลือกไม้ของต้นสบู่ที่มีมากมายในประเทศชิลี (แม้จะสกัดได้ในปริมาณที่น้อยกว่าที่ได้จากตับฉลามมาก)
ไม่ว่าอย่างไรมนุษย์ก็ต้องพึ่งพาธรรมชาติ แต่ทำอย่างไรที่จะเบียดเบียนสิ่งมีชีวิตอื่นให้น้อยที่สุด มิฉะนั้นธรรมชาติก็จะสร้างกลไกการป้องกันตนเองขึ้นมาอีกครั้ง
